Biblioteka Publiczna Gminy i Miasta Zduny

Godziny otwarcia:
od poniedziałku do piątku: 10.00 - 18.00
w soboty: 9.00 - 12.00 (w okresie nauki szkolnej)

Kontakt:
Biblioteka Publiczna Gminy i Miasta Zduny
ul. Sienkiewicza 9, 63-760 Zduny

tel./fax (62) 721 51 72
gg: 32998687

Dyrektor:
mgr Mirosława Szymczak
e-mail: bibliotekazduny@xl.wp.pl
gg: 28438672

Kontakt z Bibliotekarzem:
wypozyczalnia.bibzduny@wp.pl


Kontakt do Filii:
Filia Biblioteczna w Baszkowie
biblioteka.baszkow@wp.pl

Filia Biblioteczna w Konarzewie
bibliotekakonarzew@wp.pl

SAMUEL ZE SKRZYPNY TWARDOWSKI I ZE... ZDUN

W większości materiałów, związanych z historią Zdun wymienia się Piotra Sieniutę, jako właściciela Zdun od 1633 roku nie wspominając o mecenacie, jakim otoczył on w pewnym okresie poetę staropolskiego, Samuela ze Skrzypny Twardowskiego.

Biogram Samuela ze Skrzypny Twardowskiego nie jest kompletny mimo, że co jakiś czas pojawiają się nowe dokumenty i wiadomości…

Urodził się, jak sam pisze w autobiograficznym „Nagrobku”, we wsi Lutynia w Wielkopolsce, należącej do jego ojca Mikołaja, dość zamożnego szlachcica pieczętującego się herbem Ogończyk. Miało to miejsce w roku 1595 lub nieco później, ale zapewne przed rokiem 1600. Edukację odebrał Twardowski w kolegium jezuickim w Kaliszu, które uchodziło ówcześnie za jedno z najlepszych i największych w kraju. Po ukończeniu szkoły przyszły poeta przez jakiś czas służył w wojsku, uczestnicząc w kampanii chocimskiej w roku 1621. Zdobyte wykształcenie umożliwiło Twardowskiemu karierę na dworach magnackich.

Na początku lat dwudziestych XVII wieku został osobistym sekretarzem księcia Krzysztofa Zbaraskiego, polityka i dyplomaty. Od czasu jego śmierci (w 1627 roku) Twardowski popadł w poważne tarapaty finansowe, które prześladowały go niemal całe życie. Przez pewien czas przebywał na dworze księcia Janusza Wiśniowieckiego, który w swej rezydencji w Wiśniowcu założył ośrodek kultury humanistycznej. Ten ruski magnat sfinansował wydanie „Przeważnej legacyi” w 1635 roku. Po jego niespodziewanej śmierci w rok później, Twardowski wrócił do rodzinnej Wielkopolski.

Pomoc w ponownym osiedleniu się okazał mu Piotr Sieniuta, kolejny wykształcony magnat z powiatu krotoszyńskiego. Wspierany przez podolskich, jak i wielkopolskich mecenasów, zwłaszcza Sieniutów, Leszczyńskich i Opalińskich, Samuel Twardowski dzierżawił kilka wiosek. Po ucieczce z terenów ogarniętych wojną kozacką, Twardowski znów osiadł, w 1649 roku, w Wielkopolsce we wsi Zalesie Wielkie pod Kobylinem. Drugim miejscem, gdzie spędzał dużo czasu był dwór w pobliskich Zdunach. Sieniutowie, z którymi Samuel Twardowski był zaprzyjaźniony od początku lat czterdziestych, uczynili go zarządcą tego miasteczka. Obu majątkami Twardowski opiekował się aż do śmierci.

Prawdopodobnie poeta podzielał poglądy swojego mecenasa, Krzysztofa Opalińskiego, podpisując w 1655 roku akt poddania się Wielkopolski królowi Szwecji. Podobnie jak większość szlachty szybko się jednak przekonał o rzeczywistych intencjach Karola Gustawa. W czasie wojny uszedł na pobliski Śląsk, a krążące po Wielkopolsce oddziały wojska obrabowały i spaliły dwór w Zdunach i zapewne splądrowały Zalesie. W wyniku najazdu szwedzkiego Twardowski stracił większą część swojego majątku.

O końcowym etapie życia Twardowskiego wiadomo niewiele. Zapewne w Zdunach dopracowywał swe ostatnie dzieło: ”Wojnę domową”, którego początkowe części zdołał opublikować na kilka miesięcy przed śmiercią w Kaliszu. Z nielicznych dokumentów wynika, że pod koniec życia poeta ściśle związał się z klasztorem ojców franciszkanów-obserwantów w Kobylinie, którego był dobrodziejem. Zmarł w Zalesiu około 1661 roku.

Samuel ze Skrzypny Twardowski w literaturze.

W chwili debiutu Twardowskiego kultura polska przeżywała okres swojego największego rozkwitu w okresie staropolskim. Dzięki dobrej sytuacji ekonomicznej coraz lepiej funkcjonował mecenat, rozwijało się szkolnictwo, więc przeciętny poziom wykształcenia był dość wysoki. Ówczesny inteligent zobowiązany był nie tylko do znajomości literatury antycznej i współczesnej, ale przede wszystkim sam musiał umieć pisać wiersze, mowy, listy. Umiejętność tworzenia literatury dawała przepustkę do kariery politycznej, prawniczej lub dyplomatycznej. Debiutujący Twardowski – by odnieść sukces – musiał znaleźć taki gatunek, którego nie uprawiali utalentowani poprzednicy, a i rówieśnicy. Zrezygnował z gatunków zaliczanych do poezji lirycznej, poświęcając się trudnej epice. Dziś trudno byłoby znaleźć nazwisko Samuela ze Skrzypny Twardowskiego we współczesnych podręcznikach szkolnych mimo, iż jeszcze dwieście pięćdziesiąt lat temu uważano go za klasyka literatury polskiej. Jego poezje wymieniano obok dzieł Jana Kochanowskiego i Macieja Kazimierza Sarbiewskiego. Po tych stuleciach sławy nastąpił jednak okres zapomnienia. Wiek dziewiętnasty i dwudziesty skazały Samuela Twardowskiego na obecność jedynie w podręcznikach akademickich. Liczymy jednak, że białe plamy w biografii Samuela ze Skrzypny Twardowskiego będą znikały dzięki powrotom do jego twórczości, nowemu odczytywaniu i interpretowaniu jego twórczości. Podczas wykopalisk archeologicznych, prowadzonych w Zdunach w latach dziewięćdziesiątych XX wieku odnaleziono przedmioty, które mogły należeć do poety.

Dostępne w Bibliotece książki, poświęcone Samuelowi Twardowskiemu
i jego twórczości.

Na górę